Definicje, formy i rodzaje przemocy
PRZEMOC DOMOWA – prawo jest po Twojej stronie!
Rodzina funkcjonuje prawidłowo, gdy wszyscy jej członkowie respektują wzajemnie swoje podstawowe prawa, okazują sobie miłość i szacunek oraz stwarzają możliwość do nieskrępowanego rozwoju. W sytuacji odwrotnej rodzina narażona jest na kryzys . W celu rozpoznania, czy rodzina funkcjonuje prawidłowo, czy też zaczyna w niej dziać się coś niepokojącego, trzeba być świadomym swoich podstawowych praw.
Należy pamiętać, że każdy człowiek ma prawo do:
- życia w środowisku wolnym od przemocy,
- do szacunku i godnego traktowania,
- do poczucia bezpieczeństwa,
- do swobodnego wyrażania swojego zdania i współdecydowania o sprawach własnych i rodziny,
- popełniania błędów i bycia niedoskonałym,
- szukania pomocy, kiedy jego prawa są łamane.
Każda przemoc wymaga zdecydowanego przeciwstawienia się jej, w przeciwnym razie będzie się rozwijała i wzmacniała. Wszyscy ludzie mają prawo żyć godnie, mieć oparcie w swoich najbliższych. Każdy ma prawo do życia bez przemocy, a to oznacza bezpieczeństwo, szacunek, zaufanie, odpowiedzialność i partnerstwo ekonomiczne.
Osoby doświadczające przemocy często nie szukają pomocy, ponieważ:
- odczuwają lęk przed zemstą ze strony partnera, w różny sposób mogą być zastraszone przez partnera,
- odczuwają wstyd i upokorzenie, mogą być przekonane ,że przemoc dotyczy tylko jej osoby, inni zaś nie mają takich kłopotów, mogą być przeświadczone, że jeżeli byłyby lepsze, ataki agresji nie występowałyby, że zasłużyły na swój los,
- są zależne finansowo od partnera i mogą być przekonane, że samodzielnie nie będą w stanie utrzymać siebie i dzieci,
- posiadają błędne przekonania oparte na mitach i stereotypach funkcjonujących w społeczeństwie dotyczących przemocy domowej,
- utraciły wiarę w pomoc, gdyż dotychczasowa okazała się mało skuteczna,
- część osób nie chce łamać tradycji religijno-kulturowych, dlatego też chcą utrzymać małżeństwo za cenę swojego i dzieci cierpienia.
Według definicji zawartej w art. 2 ust.1pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1673), przemoc to:
„Jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste osób wymienionych w pkt. 1 (członek rodziny – osoba najbliższa w rozumieniu art. 115 § 11 ustawy z dnia 6.06.1997r. – Kodeks karny), w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą.” Z definicji tej wynika, że przemoc w rodzinie to ogólne określenie zachowań osób chcących uzyskać przewagę nad inną osobą, z którą mają albo miały bliskie stosunki lub stosunki rodzinne i chcący tę osobę kontrolować. Jest więc to seria zdarzeń, w których dochodzi do złego traktowania fizycznego i psychicznego ofiary. Przemoc w rodzinie nie zawsze jest łatwa do rozpoznania.
Formami przemocy są:
Przemoc fizyczna – wszelkiego rodzaju działania bezpośrednie z użyciem siły, których rezultatem jest nieprzypadkowe zranienie, np. popychanie, obezwładnianie, policzkowanie, szczypanie, kopanie, duszenie, bicie otwartą ręką, pięścią lub przedmiotami, oblewanie wrzątkiem lub substancjami żrącymi, użycie broni.
Przemoc psychiczna – prowadzi do zniszczenia pozytywnego obrazu własnej osoby, wykorzystuje mechanizmy psychologiczne np. wyśmiewanie, poniżanie, upokarzanie, zawstydzanie, narzucanie własnych poglądów, ciągłe krytykowanie, kontrolowanie, ograniczanie kontaktów z innymi ludźmi, stosowanie gróźb, szantażowanie.
Przemoc seksualna – wymuszanie różnego rodzaju niechcianych zachowań w celu zaspokojenia potrzeb seksualnych sprawcy, np. nieakceptowanych pieszczot i praktyk seksualnych, seksu z osobami trzecimi, sadystycznych form współżycia, a także krytykowanie zachowań seksualnych.
Przemoc ekonomiczna – prowadzi do całkowitego uzależnienia finansowego od sprawcy, np. poprzez odbieranie zarobionych pieniędzy, uniemożliwianie podjęcia pracy, niezaspokajanie podstawowych potrzeb rodziny, okradanie, zaciąganie kredytów i zmuszanie do zaciągania pożyczek wbrew woli współmałżonka.
Zaniedbanie – w sferze emocjonalnej to zachowania takie jak brak uwagi i uczyć, a więc pozbawienie zaspokojenia podstawowych emocjonalnych potrzeb: przynależności, miłości, więzi. Może przejawiać się poprzez ignorowanie potrzeb innej osoby, odmowę komunikowania się, niedbałość. Zaniedbanie w sferze biologicznej może przejawiać się w pozbawianiu środków na utrzymanie, jedzenia, ubrań, miejsca do mieszkania, braku pomocy w chorobie.
Zaniedbanie może dotyczyć dzieci ale ma miejsce także odnośnie osób starszych, niepełnosprawnych czy chorych, których stan zdrowia wymaga opieki. Za zaniedbanie w stosunku do dziecka odpowiadają głównie rodzice, ale także nauczyciele, lekarze, opiekunowie. Powodem zaniedbania może być brak wiedzy i umiejętności, brak motywacji, depresja. Może też być tak, że powodem zaniedbania jest brak środków do zaspokojenia podstawowych potrzeb.
Wyodrębnić można inny podział przemocy:
Przemoc aktywna – na, którą składają się głównie nadużycia. Nadużycia to opisana wcześniej przemoc fizyczna, psychiczna i seksualna
Przemoc pasywna – rozumiana jako zaniedbanie, zaniechanie opieki
Przemoc gorąca – u jej podstaw znajdujemy furię, czyli dynamiczne i naładowane gniewem zjawisko pękania tamy emocjonalnej, uruchamiające agresywne zachowanie. Furia najczęściej rozładowuje się w aktach bezpośredniej agresji fizycznej i psychicznej. Towarzyszy jej pragnienie wywołania cierpienia i spowodowanie jakichś szkód.
Przemoc chłodna – wydaje się znacznie spokojniejsza, choć czasem jest to spokój pozorny, skrywający silne emocje, ale skutecznie tłumione i kontrolowane. Sprawca sprawia wrażenie spokojnego, zrównoważonego, a w istocie realizuje pewien plan, dąży do osiągnięcia określonego celu. Jest nastawiony na wtargnięcie w psychikę ofiary.
Fazami przemocy są:
Faza narastania napięcia
W tej fazie partner jest zazwyczaj napięty i stale podirytowany. Starasz się go uspokajać, dbasz o staranne wypełnianie obowiązków domowych. Zaczynasz się zastanawiać nad tym, co możesz zrobić, by uniknąć kolejnej awantury.
Faza ostrej przemocy
W tej fazie partner jest gwałtowny, wpada w szał, jakiś drobiazg wywołuje potworną awanturę. Możesz wtedy zostać poważnie pobita, zraniona. Najczęściej wtedy decydujesz się wezwać policję, zwracasz się o pomoc.
Faza miodowego miesiąca
To faza skruchy i okazywania miłości. Sprawca przeprasza za swoje zachowanie, obiecuje poprawę. Jest czuły, troskliwy, zapewnia o swojej miłości. Przeprosinom towarzyszą łzy i prezenty. Partner staje się podobny do mężczyzny, jakiego kobieta pokochała i z jakim się związała. Kobieta zaczyna wierzyć, że partner się zmienił i że przemoc była incydentem, który już nigdy się nie powtórzy.
Faza miodowego miesiąca przemija i wkrótce rozpoczyna się faza narastania napięcia. Wszystko zaczyna się od nowa. Przemoc w następnych cyklach na ogół jest bardziej gwałtowna i dłuższa. Fazy miodowe są krótsze i nie takie miodowe.
Przyczyny przemocy
Istnieje wiele teorii na wyjaśnienie występowania i rozmiarów przemocy w rodzinie. Oto niektóre z nich.
- Większość przedstawicieli nurtu socjologicznego wskazują na stres społeczny oddziaływający na rodzinę np. złe warunki mieszkaniowe, finansowe. Obecnie pogląd ten wydaje się być trudny do zaakceptowania, gdyż przemoc dotyka nie tylko rodziny w trudnej sytuacji materialnej.
- Według koncepcji psychologicznej pewne wrodzone cechy osobowości oraz zmienne biologiczne są przyczyną agresywnych zachowań. Najpowszechniejszy pogląd głosi jednak, że to, czego nauczyliśmy się od rodziców, przekazujemy naszym dzieciom. Zgodnie z ta teorią ludzie uczą się agresywnego zachowania obserwując innych.
- Wieloczynnikowy model przemocy w rodzinie zakłada, że relacje interpersonalne wewnątrz rodziny regulują wpływ środowiska i czynników stresujących. To czy dojdzie do przemocy zależy od relacji jakie są w rodzinie od wyznawanych wartości społecznych i otoczenia kulturowego.
Powyższe informacje są dowodem na to, iż nie istnieje jedno, proste wyjaśnienie dotyczące przyczyn przemocy. Jednak, jakie by one nie były, sprawcy muszą czuć się odpowiedzialni za swoje brutalne postępowanie, a nasze społeczeństwo musi stawić czoło problemowi przemocy.
PRZEMOC TO PRZESTĘPSTWO
Przemoc domowa nie jest sprawą prywatną – to przestępstwo ścigane przez prawo. Zgodnie z art. 207 § 1 Kodeksu karnego, kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub tymczasowym stosunku zależności od sprawcy, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 5.
PRZYKŁADY FUNKCJONUJĄCYCH MITÓW I STEREOTYPÓW:
„Nie ujawnia sie tajemnic rodzinnych” – NIEPRAWDA
Przemoc nie skończy się sama. Pierwszym krokiem do jej przerwania jest przełamanie izolacji i milczenia.
„Przemoc domowa to prywatna sprawa rodziny i nikt nie powinien się wtrącać” – NIEPRAWDA
Przemoc domowa jest przestępstwem. Każdy ma prawo zapobiegać przestępstwu.
„Przemoc jest wtedy, gdy są widoczne ślady pobicia” – NIEPRAWDA
Nie trzeba miec siniaków i złamań, aby być ofiarą przemocy domowej. Poniżanie i obelgi bolą tak samo jak bicie.
„Alkoholizm jest przyczyną przemocy” – NIEPRAWDA
Uzależnienie od alkoholu nie zwalnia od odpowiedzialności za czyny. Należy karać sprawcę przemocy
i leczyć jego chorobę alkoholową.
„Jeśli ktoś jest bity, to znaczy, że na to zasługuje” – NIEPRAWDA
Nikt nie ma prawa bić kogokolwiek, bez względu na to co zrobił.
„Nie można zmienić swojego przeznaczenia” – NIEPRAWDA
Nawet po wielu latach osoba doznająca przemocy może ją przerwać. Nigdy nie jest za późno, by powiedzieć NIE!
„Przemoc domowa to problem marginesu społecznego” – NIEPRAWDA
Przemoc domowa zdarza się we wszystkich grupach społecznych, niezależnie od od poziomu wykształcenia i sytuacji ekonomicznej.
Pamiętaj!
Jeżeli w Twojej rodzinie dochodzi do przemocy, nie czekaj, zwróć się o pomoc do specjalistów. Jeśli jesteś świadkiem przemocy, reaguj, to Twój moralny i prawny obowiązek.